آموزش از راه دور

تهیه کننده :منوچهراصحاب

                                                                                                                                  کارشناس خدمات اجتماعی

مقدمه

    آموزش های از راه دور پدیده ای است که در پی تمایل فراگیران به دسترسی غیرحضوری به مطالب درسی ، محدودیت های زمانی و مکانی و مشکلات حضور اجباری و به موقع در کلاس های درسی به وجود آمد.

    با پیشرفت های فناوری اطلاعات و کاربرد آن در امر آموزش فنی ، بعد دیگری از این نوع آموزش مطرح گردیده است.

    شبکه های کامپیوتری به ویژه شبکه جهانی و اینترنت و وب WWW هم تسهیلات ویژه‌ای در این راه به وجود آمده است.

    در آموزش از راه دور از طریق اینترنت فراگیران می توانند بدون مراجعه به مرکز آموزش پژوهشگاه صنعت نفت در دوره های آموزشی خود ثبت نام نمایند و در کلاس های مجازی بدون محدودیت زمانی و مکانی شرکت کنند و در مواقع دلخواه مطالب درسی را مرور و با همکلاسهای خود قرار کنفرانس و یا جلسه مشورتی بگذارند؛ یا مطالب علمی جدید را در تابلوی اعلانات مجازی دوره آموزشی جهت مطالعه و ملاحظه همکلاسی های خود نمایش دهند. این نوع تحصیل می تواند مشکلات زمانی و کمبود وقت دانش آموزان را برطرف نماید و امکان ادامه تحصیل و آموزش مستمر را در حین کار برای طالبان علم و تحصیل فراهم آورد. به طبع در این بین نقش فن آوری اطلاعات ، اینترنت ، نرم افزارهای مرتبط با آموزش از راه دور کتابخانه های مجازی: وب و قابلیت های محاوره‌ای و تکاملی آن به خصوص فناوری پیوند[1] و مدل های فرامتنی[2] و فرآورده ها انکار ناپذیر است.

    این موارد به منزلة زیر ساخت های قوی و مطمئن، فرایند آموزش از راه دور از طریق اینترنت را پشتیبانی می کند و در نتیجه تعاملات موجود بین سیستم ها و فراگیران فضای کلاسی و ارتباط انسانی حاصله شبیه سازی می شود و حتماً با ارائه پاسخ به سؤالات احتمالی فراگیران فرایند آموزشی تکمیل می گردد.  آموزش از راه دور تاکنون که شاهد آن هستیم و در عصر اطلاعات و ارتباطات آن را دنبال می کنیم راه های دور و درازی را پیموده است که نگاهی گذرا به تاریخچه این نوع آموزش خالی از لطف نیست. گرچه آموزش از راه دور ریشه در زمان های قدیم و شیوه آموزش افلاطون برای شاگرد خود دیاتیوس با نامه های احکام مذهبی سنت پائول به کلیساهای مسیحی دارد ولی اکثر مورخین شکل پیشرفته آن را به تاریخ 1728 نسبت می دهد که در بعضی از مناطق اروپا به وسیلة نامه دوره های کوتاه مدت و آموزش های مختصری ارائه می گردید. با این همه چون تا قرن هجدهم آموزش و پرورش رسمی در اختیار اشراف و گروه های کوچک روحانیون کلیساها بوده و توده مردم از حق تحصیل محروم بوده اند پیشرفت های زیادی حاصل نشد بعد از آن  حوادث دگرگون کننده‌ای چون انقلاب فرانسه انقلاب آمریکا. و رنسانس پرده از میان اشراف و توده مردم در حال تحصیل برداشت و مفهوم دمکراسی با خود مفاهیم دیگری به همراه داشت که توده مردم هم باید فرصت ارتقای منزلت و دسترسی به آموزش و سایر امکانات دیگر را داشته باشند و به دنبال صنعتی شدن جوامع نیاز به افراد آموزش دیده و ماهر و به دنبال آن آموزش مادام العمر بیش از پیش احساس شد.

    این نیازها آموزش مکاتبه ای را به عنوان راه حل مسائل و دانشگاه عمومی مردم پیشنهاد می‌نمود که با افزایش سطح سواد در اواسط قرن هجدهم کتاب ها نیز پیش از پیش ارزش خود را نشان دادند و کتابخانه های عمومی تأسیس گردید. (mods 2001 anony)

    از سال 1874 جات ونسان ولو ئیس میلر اقدام به برگزاری دوره های 15 روزه سرگرمی تفریحی و آموزشی برای معلمان نمودند.

    مؤسسه چاتاکووا در ایالات نیویورک هم کلاسی های هنری بازیگری مطالعات علمی ادبی و... برگزار نمود که به عنوان دانشگاهی برای توده مردم درآمد نهایتاً از سال 1878 دایرة علمی ادبی چاتاکرلا اقدام به برگزاری برنامه های چهارساله تحصیل در خانه[3] در زمینه تاریخ و ادبیات کرد که از همین جا زیر بنای آموزش از راه دور به شکل مکاتبه ای[4] شکل گرفت و سپس به مدت 50 سال در محبوبیت کامل در سراسر آمریکا و کشورهای اروپایی و سایر ممالک از جمله کشورهای آسیای غربی و اقیانوسیه ارائه گردید.

    در این میان دانشگاهها نقش اساسی داشته اند و در واقع آینده این نوع آموزش را شکل دادند. با گذشت زمان دانشگاههای زیادی دوره های مکاتبه ای برگزار نمودند تا جایی که در دهه 1920 بیش از یک میلیون دانشجوی جدید و بیش از 3 درصد جمعیت ایالات متحده همه ساله در دوره های مکاتبه‌ای شرکت می کردند که در این روند رفته رفته به عنوان یک عامل هشدار دهنده برای نظام آموزشی محوطه دانشگاهی و دانشکده ای عمل می کرد.

    سرانجام در پی مشکلات روزافزون پیشرفت دانشگاهها و دوره های آموزشی مکاتبه‌ای در سال 1926 شورای ملی آموزش در خانه در ایالات متحده تشکیل شد و رفته رفته استانداردهای آموزشی اصول اخلاقی و حرفه ای و روش های مؤثر برای آموزش در خانه تدوین گردید. در میان عوامل مؤثر بر پیشرفت آموزش از راه دور جنگهای جهانی را می توان نام برد که از یک طرف برای آموزش سربازان و از طرف دیگر برای آموزش اسرای جنگی به کار برده شد. از سالهای 1971 به بعد از تلویزیون و برنامه های رادیویی به عنوان وسیله ای برای ترویج مهارت ها و آموزش افرادی که اعلام آمادگی کرده بودند استفاده شد.

    با پیشرفت فناوری و قابلیتهای کامپیوتر و ایجاد شبکه ها و به میدان آمدن سایر رسانه های دیداری شنیداری تعاملی بار دیگری مفهوم آموزش به صورت دیگری تعبیر شد و صنعت راه دور را به شکلی دیگر برای ادامه راه برای خود برگزید.

    از این مرحله به بعد در دو دهه آخر قرن بیستم آموزش از راه دور آموزش‌های مجازی[5] آموزش الکترونیکی[6]؛ آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات یا آموزش وب پایه با به عرصه اجتماع نهادند در این مفاهیم کلمه از راه دور بیشتر ناظر بر بعد فیزیکی است که مسأله مسافت و دوری از محل تحصیل را تحت الشعاع قرار می دهد. Broykeride (1980) البته در رابطه با این مسأله بحث‌های زیادی مطرح است که از جمله آنها روابط روانشناختی، عاطفی، حرکات و اشارات استاد و حتی تعامل همکلاسی ها و سایرین می توان اشاره کرد.

    در حیطه آموزش از راه دور علاوه بر فناوری های مختلف که کاربرد دارند مقوله هایی چون توانایی اساتید، توانایی های دانشجویان، امکانات کتابخانه ‌ای در دسترس ، پشتیبانی شبکه‌ای، امکانات نرم افزاری ، آموزش های مقدماتی، مهارت های ادامه تحصیل ، بهبود روش های تهیه ، انتقال ، ارائه و ارزیابی مواد آموزشی ، انواع آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات، مدیریت آموزشی در عصر اطلاعات و... هم مطرح می شود که همه اینها نقش مؤثری در بهبود کیفیت آموزش و حل مشکلات عدم حضور در کلاس های درس سنتی و ارتقای سطح روابط علمی و تحصیلی دارند که در طول تحقیق به تفصیل به هرکدام اشاره خواهد شد.

 

تاریخچه پیدایش آموزش از راه دور در جهان

    قبل از پرداختن به نحوه پیدایش آموزش از راه دور در جهان و بررسی تاریخ تحول آن ابتدا به طور اجمال به علل و عوامل پیدایش این شیوه آموزشی می پردازیم.

    با بررسی عوامل پیدایش نظام آموزشی از راه دور در کشورهای گوناگون جهان به نتیجه می‌رسیم که علت اصلی ایجاد چنین دوره هایی را باید در سه عامل بنیادی جستجو نمود. اولین علت تأسیس این دوره ها را می توان عدم تکافوی امکانات موجود در جوامع مختلف برای پاسخ‌گویی به نیاز افراد جهت کسب دانش و ادامه تحصیل در مقاطع مختلف و رشته های گوناگون دانست علت دیگری که باعث ایجاد آموزش از راه دور شد این بود که به علت کشفیات علم پزشکی در رعایت اصول بهداشتی در کشورهای اروپایی جمعیت این کشورها به طور ناگهانی و بی سابقه ای افزایش پیدا کرده این افزایش تصاعدی موجب شد تا عده زیادی از افراد نتوانند از منابع محدود جامعه استفاده کنند (در زمینه امکانات آموزشی) لذا تنها راه حل مشکل  پیش آمده استفاده از آموزش های غیر حضوری و از راه دور بود. دلیل سومی که به خصوص در دهه اخیر از عوامل ایجاد کننده دوره های آموزشی از راه دور است رشد سریع تکنولوژی ارتباطات می باشد. با پدید آمدن وسایل وامکاناتی همچون فیلم ، ویدئو، تلویزیون، ماهواره و اینترنت ، و به کارگیری آنها در امر آموزش قید زمان و مکان را از بین برد و افراد توانستند فارق از مکان و زمان ثابت (زمان بندی) به طور دلخواه در هر جایی که مایل بودند در رشته مورد علاقه شان به تحصیل بپردازند همچنین این تکنولوژی های نوظهور توانستند هزینه های آموزشی را کاهش دهند و بار مالی زیادی از دوش دولتها و بودجه عمومی جامعه بردارند.

    آموزش از راه دور از ابتدای پیدایش تا مرحله ای که امروزه مشاهده می کنیم راهی بسیار طولانی و پر پیچ و خم را طی نموده است. شاید بتوان گفت اولین نمونه آموزش از راه دور که به روش مکاتبه ای انجام می شد نامه های افلاطون به شاگردش و دیایتوس بوده و یا نامه هایی که اسقف‌های کلیساهای مذهبی به افراد در نقاط مختلف می فرستادند دانست زیر محتوای این برنامه‌های آموزشی مسائل و اصول مذهب مسیحیت بوده است.

     این دوره از تاریخ که بگذاریم، شکل تکامل یافته و پیشرفته نظام آموزشی غیرحضوری از حدود 100 سال پیش در اروپا شروع شد و خاستگاه اولیه آن نیز انگلستان بوده است. در این زمان (1870) شخصی به نام جیمز استورات که به عنوان بنیانگذار آموزشی بزرگسالان شناخته شده است در زمینه آموزش زنان به شیوه مکاتبه‌ای تحقیقات زیادی انجام داد و دوره‌هایی در این خصوص برگزار نمود. بعد از آن مؤسسات گوناگون در نقاط مختلف اروپا به برگزاری دوره های آموزشی از راه دور اقدام کردند از جمله مؤسسه آموزش مکاتبه ای در سال 1850 در روسیه مؤسسه ایبر هرمودز در سال 1956 در برلین و همچنین کلاس‌های بین المللی آموزش مکاتبه ای در سال 1938 در کانادا

    با وقوع انقلاب صنعتی و پیشرفت روزافزون علوم و تکنولوژی و نیاز شدید به تخصص در امور از یک طرف و کمبود منابع از طرف دیگر باعث شد تا برنامه ریزان به فکر تأسیس مراکز دانشگاهی غیرحضوری (باز) بیافتند و به همین خاطر در سال 1963 (دانشگاه باز) در انگلستان تأسیس شد و چهار سال بعد شروع به فعالیت نمود هر کشوری با توجه به شرایط و ویژگی های اقلیمی و جمعیتی خاص خودش به دلیلی از آموزش از راه دور بهره می گیرد تا جواب گوی کمبودها و نیازهای موجود باشد. به عنوان نمونه در کشور استرالیا به علت پراکنده ناچار به استفاده از آموزش های از راه دور است. در کشورهای پرجمعیت دیگری مانند چین و هندوستان و اندونزی ... به علت جمعیت زیاد و تراکم آنها در مناطق مختلف و کمبود منابع و بودجه راه حل مناسب ایجاد نظام های آموزشی از راه دور می باشد ابتدا در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته نظیر آلمان، آمریکا ، ژاپن، علت استفاده از روش راه دور نه تنها به خاطر کمبود منابع یا پراکندگی جمعیت زیاد بلکه علت اصلی آن ، تداوم آموزش و آشنایی با علوم و فنون جدید برای بزرگسالان می باشد در کشور ایران نیز به خاطر زیادی داوطلبان تحصیل، ایجاد فرصت های تحصیل برای زنان خانه دار و کارمندان و نیز عدم تکاپوی امکانات (دلیل عمده به کارگیری روش آموزش از راه دور می باشد).

    از بحث تاریخی و عوامل ایجاد دوره های آموزش از راه دور که بگذریم این شیوه آموزش از ابتدای ایجاد تاکنون مراحل رشد و تکامل را به سرعت پشت سرگذاشته و همچنان روز به روز به تکامل و رشد یافتگی آن افزوده می شود. مراحل رشد و پیشرفت نظامهای از راه دور را به طول کلی می توان به چهار مرحله تقسیم کرد.

1. آموزش به شیوه مکاتبه‌ای: این شیوه که اولین روش آموزش از راه دور می باشد از اواخر قرن نوزدهم به وجود آمده در این روش ابزار و وسیله ارتباط مواد چاپی می باشند که بیشتر به صورت کتاب و جزوات و تمرینات مختلف هستند و توسط مؤسسه آموزشی برای فراگیر ارسال می شوند و فراگیر نیز مواردی که نیاز به پرسش و توضیح دارد از مؤسسه متبوع  درخواست می کند؛ وجود سیستم های پستی کارآمد از ضرورات این شیوه می باشد.

2. آموزش به وسیله رادیو، تلویزیون ، نوارهای صوتی: این دوره از تکامل آموزش از راه دور از سال 1970 در دانشگاه باز انگلستان شروع شد. هدف از ایجاد این دانشگاه دسترسی به دانشجویان بیرون از فضای دانشگاه بود که از طریق به کارگیری رادیو، تلویزیون و نوارهای صوتی میسر شد.

کنفرانس های شنیداری نیز به عنوان گام مهمی در آموزش از طریق تلفن در این مرحله از تکامل قرار دارد.

3. دوره سوم: آموزش با استفاده از تکنولوژی های ماهواره ای و شبکه های دیجیتال. این دوره از تکامل از اوایل دهه 1980 با استفاده ازتکنولوژی های : ماهواره ‌ای و ظهور شبکه های ارتباطی[7] که موارد دیجیتالی را به محل کار کامپیوتر انتقال می دادند شروع گردید.

4. آموزش با استفاده از اینترنت: با ظهور فناوری جدید به نام اینترنت: آموزش از راه دور به یک ره یافت آموزشی جامع و جدید دست یافت. این شیوه جدید آموزش از راه دور را بیش از پیش به سمت فراگیر  محوری سوق داد. به طوری که هم اکنون این تکنولوژی نوعی تهدید برای فراگیران محسوب می گردد. فراگیران در انتخاب مواد و محتوای درسی خود از منابع گوناگون و زیادی می توانند بهره بگیرند این شیوه فرصت های همکاری و تعامل بین فراگیرانی را که از لحاظ جغرافیایی از هم دور هستند فراهم آورده است.

 

تاریخچه آموزش از راه دور در ایران:

    دانشگاه ابوریحان بیرونی: آموزش از راه دور در ایران ابتدا از آموزش های عالی شروع شد. برای اولین مرتبه در سال 1350 در دانشگاه ابوریحان بیرونی دانشکده ای برای آموزش به طریق مکاتبه‌ای شکل گرفت که مقدمات آن از سال 1348 فراهم شده بود این دانشکده با نام دانشکده مکاتبه ای ابتدا در چهار رشته شیمی ، فیزیک، ریاضی و زبان و ادبیات فارسی به پذیرش دانشجو اقدام کرد که بعدها دامنه فعالیت خود را از چهار رشته به هفت رشته گسترش داد. این دانشکده بعدها به دو دانشکده علوم انسانی و اجتماعی و علوم تفکیک شد و در سال 1355 واحد جدیدی به نام (کالجهای منطقه ای) در سراسر کشور تأسیس کرد دانشجویان این دانشکده از طریق آزمون ورودی فقط از میان کارکنان آموزشی و پرورشی و سایر سازمان ها و مؤسسات که با این دانشکده قرار داد داشتند، پذیرفته می شوند. و حتماً هر داوطلب بایستی در رابطه با شغل خود و محل خدمتش : رشته تحصیلی مناسب را انتخاب کرده و با ارائه معرفی نامه از سازمان مربوط ثبت نام نماید.

    آموزش از راه دور در دانشگاه ابوریحان بیرونی در اصل ترکیبی از ابزارهای آموزشی حضوری و آموزش از راه دور بود. و کتاب و مواد چاپی محور این ابزارها به شمار می آمد و اساس آموزش مکاتبه‌ای را تشکیل می داد. در این دانشگاه به منظور ارائه خدمات آموزشی بهتر از مواد کمک آموزشی، دفترچه های مکاتبه ای با استادان برای رفع اشکال ؛ آموزش های حضوری و امتحانات پایان ترم استفاده می شد. با توجه به شیوه و روش های آموزش دانشکده مکاتبه ای در آموزش؛ سازماندهی و گردش کار آن بنا بر ضرورت در قالب و فرم آموزش مکاتبه ای شکل گرفته بود؛ سازمان مرکزی اداری واحدهایی در زمینه های امور دانشجویی چاپ مواد آموزشی و بسته بندی و ارسال بود؛ دانشکده علوم انسانی و اجتماعی با استفاده از فضای دانشگاهها و دبیرستان ها در مناطق مختلف به برگزاری کلاسهای رفع اشکال اقدام کرده بودند ولی دانشگاه علوم در آخر سال تحصیلی هر دوره اقدام به برگزاری کلاسهای حضوری در تهران می کرد.

    مرکز کالجهای منطقه ای دارای 12 واحد اداری آموزش در 12 منطقه مختلف کشور بود ولی از نظر خدمات اصلی (مانند کادر هیأت علمی، چاپ مواد آموزشی و تدوین برنامه ها تابع خدمات ارائه شده از دانشکده علوم انسانی و اجتماعی بود.

دانشگاه ابوریحان در سال 1359 به کار خود پایان داد.

 

دانشگاه آزاد ایران؛ بعد از تأسیس دانشگاه ابوریحان بیرونی، دست اندرکاران آموزش عالی کشور در اندیشه تأسیس دانشگاه آزاد بودند. این دانشگاه پس از انجام مطالعات مقدماتی در سال 1352 تأسیس شد. هدف از تأسیس این دانشگاه افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو برای تربیت نیروی انسانی متخصص و کارآمد بود؛ چون در آن زمان پذیرش دانشجو در مراکز آموزش عالی ایران نسبت به ده سال قبل 1342 تنها چهاربرابر افزایش یافته بود و این افزایش پذیرش ، به هیچ وجه جوابگوی نیاز رو به تزاید علاقه مندان به تحصیل در دوره های آموزش عالی نبود و فقط درصد کمی از فارغ التحصیلان دبیرستانها را جذب می کرد.

    در ابتدای شروع به کار این دانشگاه مسئولین امر متوجه شدند که جذب و تأمین کادر متخصص و نیروی مجرب بسیار دشوار و پرهزینه است و نیز به علت عدم وجود چنین نیروهایی در سطح کشور ناچار به استفاده از خدمات مشاوره ای کارشناسان خارجی شدند، همچنین از جمله مسایل مهم و اساسی دیگر انتخاب رسانه آموزشی مناسب بود که بعد از تحقیقات و بررسی های زیاد به این نتیجه رسیدند که مناسب ترین رسانه برای آموزش متون خودآموز می باشد، زیرا معتقد بودند که متون خودآموز به دانشجویان این امکان را می دهند که در مکان و زمان دلخواه به مطالعه بپردازند و همچنین تهیة این متون در مقایسه با سایر رسانه ها با توجه به امکانات دانشگاه آسانتر بود. در کنار متون خودآموز به عنوان رسانه اصلی دانشگاه از تلویزیون آموزشی نیز به عنوان مکمل استفاده می‌شد. اما به دلیل عدم دسترسی تعداد زیادی از دانشجویان به ویژه در شهرستانها و روستاها این رسانه چندان مثمرثمر نبود و فقط نقش تبلیغاتی داشت و کاربرد آن بسیار محدود بود.

    البته از رسانه های دیگری نیز به فراخور توان مالی دانشجویان استفاده می شد مانند: نوارهای صوتی- فیلم های آموزشی و...

    به دلیل شیوع بیماریهای گوناگون و نیاز به کارشناسان بهداشتی و نیز پایین بودن سطح تحصیلات کادر آموزشی به خصوص در سطح دبیرستان طبق برنامة تنظیمی دانشگاه به پذیرش دانشجو در سه رشته تربیت معلم و بهداشت و عمران روستایی پرداخت.

    سرانجام این دانشگاه در بهار 1356 اولین دوره آموزشی خود را آغاز کرد. تعداد اعضای هیأت علمی دانشگاه کلاً 128 نفر و تعداد کل کارکنان آن به 397 نفر بالغ می شدند. به علت وجود مشکلات فراوان و به خصوص کمبود نیروی انسانی مجرب و اساتید متخصص و تراکم کار که خارج از توان پرسنل این دانشگاه بود سرانجام در سال 1359 این دانشگاه بدون داشتن فارغ التحصیل به کار خود پایان داد.

دانشگاه پیام نور؛ دانشگاه پیام نور تنها دانشگاه فعال در ایران است که بر پایه نظام آموزش از راه دور تأسیس شده است. در خلال سال های 1359 تا 1366 آموزش از راه دور در ایران وجود نداشت. در این مدت مسئولین آموزش عالی کشور در فکر تأسیس مؤسسه آموزش عالی دیگری بودند که از شیوه آموزش از راه دور استفاده نماید. پس از انجام مطالعات و بررسی های ابتدائی دانشگاه پیام نور در سال 1366 تأسیس شد. در ابتدا مدرسه عالی دماوند که در اختیار دانشگاه علامه طباطبایی بود به عنوان محل سازمان مرکزی این دانشگاه انتخاب شد و بعد تعدادی از اعضای هیأت علمی و کارکنان دانشگاه ابوریحان بیرونی که در اختیار دانشگاه علامه طباطبایی بودند به این دانشگاه منتقل شدند.

    براساس منشور دانشگاه پیام نور اهداف تأسیس این دانشگاه عبارتند از:

1. ارتقای سطح علمی و فرهنگی جامعه

2. فراهم کردن امکان ادامه تحصیل در نقاط مختلف کشور

3. ایجاد امکان ادامه تحصیل برای کارمندان، خانه داران و افرادی که تحصیل در نظام رسمی برای آنان مقدور نیست.

4. افزایش پذیرش دانشجو در دانشگاهها با استفاده از امکانات بالقوه جامعه که در نظام سنتی مورد استفاده قرار نمی گیرد.

5. تربیت بخشی از نیروهای متخصص جامعه

6. روزآمد کردن دانش برخی از نیروهای جامعه

رسانة آموزشی اصلی در دانشگاه پیام نور مانند سایر دانشگاههای آموزشی از راه دور در ایران همان کتاب و مواد چاپی می باشد، با توجه به این مسأله دانشگاه پیام نور برای اکثر دروس خود کتاب خودآموز تهیه کرده که از طریق مراکز توزیع می گردد. و یا اینکه از کتب تألیف شده به همراه راهنمای مطالعه بهره می گیرد و برای تدریس بعضی از واحدهای درسی نیز از جزوه استفاده می کند. در کنار مواد چاپی به عنوان رسانة اصلی از کلاس های حضوری و کلاس های رفع اشکال که بیشتر در روزهای تعطیل در مراکز تشکیل می شود نیز بهره می گیرد.

  در ارزیابی از دوره های برگزار شده 75% نمره به امتحانات پایان ترم که به صورت: میان ترم انجام تکالیف پروژه ها و... مربوط می شود.

 

پیشینه تحقیق:

  در خصوص آموزش از راه دور به وسیله اینترنت، تحقیقاتی انجام شده است که هرکدام تأثیر بسزایی در هموارسازی مسیر آموزش از راه دور از طریق اینترنت داشته است.

  در تحقیقی تحت عنوان «کارکرد کامپیوتر و اینترنت در آموزش تئوریها، عملکردها و پایه‌های تحقیق» ابتدا چارچوب مفهومی در زمینه آموزش از راه دور، کامپیوتر و اینترنت مورد بررسی قرار گرفته است.

  در ادامه کاربرد کامپیوتر و اینترنت در آموزش از راه دور و نیز رابطه میان آموزش online و آموزش از راه دور مورد بحث قرار گرفته است.[8]

  در مطالعه دیگر با عنوان «میزان اطمینان از کیفیت یادگیری وب محور در مؤسسه های آموزشی از راه دور» که توسط یانگ در سال 2000 انجام گرفته است یادگیری وب محور با یادگیری سنتی در موارد زیر مورد مقایسه قرار گرفته است.

1. منبع اصلی اطلاعات

2. شکل اطلاعات

3. فضای تعاملی

4. تأکید آموزشی

5. اهداف آموزشی

علی جابری (دانشگاه تربیت مدرس 1377) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود سیستمی را طراحی کرده است که از سه زیر سیستم مدرس مجازی هوشمند طرح آزمون و محیط پشتیبانی استاد و دانشجو تشکیل شده است.

مدرس مجازی هوشمند به عنوان قلب سیستم ابزاری قوی و ساده ای است که اساتید به کمک آن می توانند دانش درسی را به صورت فایلهای html و دانش شیوه های تعلیم را با ساختاری درختی از اشیاء سازماندهی نمایند.

طرح آزمون به گونه ای عمل می کند که با توجه به نوع دانشجو براساس بانک سؤالات با توجه به کیفیت تحصیل دانشجو درجه سختی سؤال تعیین می شود. در محیط پشتیبانی استاد و دانشجو تسهیلاتی فراهم آمده است که دانشجویان می توانند از پشتیبانی های استاد  استفاده کنند. این سیستم قابلیت انتشار در شبکه اینترنت را هم دارد.

  در پژوهشی که توسط (جنیدی 1380) تحت عنوان «صلاحیتهای آموزش از راه دور اعضاء هیأت علمی در ایران» انجام گرفته است، فاکتورهایی مؤثر بر پذیرش و کاربرد اینترنت و شبکه گسترده جهانی در بین اعضاء هیأت علمی دانشگاه های تهران و تربیت مدرس در ایران مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این تحقیق نشان داده است که اعضاء هیأت علمی ، دانشجویان خود را به استفاده از کامپیوتر برای انجام تکالیف و منابع تحقیقی online تشویق می کند ولی دانشجویان به علت کمبود کامپیوترهای دانشکده در رسیدن به این امر با محدودیت روبرو بودند. و نیز پاسخگویان از موتور کاوش yahoo  بیشتر از سایر موتورهای کاوشگر استفاده می نمودند. و اکثریت آنها اظهار می‌داشتند که خودشان استفاده از اینترنت را یاد گرفته اند.

  در مقاله ای تحت عنوان «آموزش از راه دور، اینترنت و شبکه جهان گستر» ابتدا تعاریفی از آموزش از راه دور بیان گردیده است و سپس فرایند و ماهیت اجتماعی آموزشی از راه دور مورد بررسی قرار گرفته است و در پایان موارد زیر به عنوان استراتژیهای آموزش از راه دور بیان گردیده است.

1. درک نقاط قوت و ضعف تکنولوژی

2. فراهم آوردن آموزش فنی و تمایل به آموزش

3. برنامه ریزی برای نقایص فنی و اطمینان از دسترسی به حمایت های فنی

4. ترویج و پرورش مهارتهای یادگیری برای یادگیری خود هدایت گر[9]

1. توسعه مهارتهای مدیریت اطلاعات، برای کمک به فراگیران در انتخاب و ارزیابی بحرانی

2. استفاده از روشهای ترکیبی مانند: ترکیب بحث از طریق پست الکترونیک با روشهای دیداری و شنیداری

3. ایجاد فعالیتهای یادگیری محور برای کارهای فردی و گروهی که باعث افزایش تعامل می شوند.

در تحقیقی که توسط ج. یعقوبی (1380) تحت عنوان «بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش و کاربرد اینترنت در فعالیتهای آموزشی و پژوهشی اعضاء هیأت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته ترویج آموزش کشاورزی» انجام گرفته است چندین عامل مؤثر در پذیرش اینترنت نظیر سازگاری ، پیچیدگی ، آزمون پذیری ، قابلیت ادیت فوائد و آشنایی به زبان انگلیسی از دید هیأت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته ترویج کشاورزی مورد بررسی قرار گرفته و نهایتاً نتیجه گرفت شده که اینترنت تأثیر بسزایی در انجام امور آموزش و پژوهشی جامعه مورد مطالعه داشته است.

 

عناصر یادگیری الکترونیکی

    در صنعت یادگیری الکترونیک چهار عنصر اصلی وجود دارد: تولید کنندگان مواد آموزشی که به مانند ناشران در آموزش کلاسیک عمل می کنند. فراهم کنندگان خدمات آموزشی که شامل مدارس، دانشگاه ها ، مؤسسات آموزشی، واحدهای آموزشی سازمانها و کارخانه ها و... می باشد. این دو می توانند مستقیم و یا توسط عنصر سومی بنام واسطه با هم ارتباط داشته باشند. تولید کنندگان نرم افزار نیز کار تولید نرم افزارهای آموزشی را به عهده دارند.

 

اجزاء مورد استفاده در یادگیری الکترونیکی

    یادگیری الکترونیکی آمیخته ای از انواع فعالیتها است. یک محیط آموزش الکترونیکی می‌تواند شامل اجرایی به قرار زیر باشد:

    آموزش قدم به قدم که روی صفحات ابرمتنی تحویل داده می شود گرچه می تواند از طریق کتاب، CD، ویدئو یا هرچیز دیگری انجام پذیرد.

    عناصری مجازی که می تواند کلاس مجازی، سالن سخنرانی مجازی، یا گفتگوی کارشناسی باشد.

    حصول اطمینان از آموزش که شامل مراحل هدایت فراگیر، کمک به فرد مورد نظر، کنترل زمان، امتحانهای دوره ای و... باشد.

    شبیه سازی عوامل مختلف، ما معمولاً هرچیز را با انجام دادن بهتر یاد می گیریم. بنابراین شبیه سازی می تواند کمک فراوانی به پیشرفت فرایند یادگیری نماید.

    همکاری و تشریک مساعی که می تواند به شیوه تکنیک های حل مسأله گروهی یا بحث بین گروههای فراگیر صورت پذیرد.

    ارزیابی فراگیران که می تواند توسط آزمون جامع صورت پذیرد.

 

تعریف متغییرها:

تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی طرح

1. امکان سنجی: بررسی امکانات و شرایط لازم برای برگزاری دوره های آموزش از راه دور (اینترنت) در سه مقوله تجهیزات و امکانات مهارت و دانش و برنامه های آینده.

2. تجهیزات و امکانات: در اینجا منظور: کامپیوترهای متصل به شبکه جهانی اینترنت نرم افزارهای مربوط به آموزش تکنسین های آموزش دیده در حوزه رایانه و شبکه جهانی وب اشتراک پایگاه.

3. مهارت و دانش معلمین و مربیان پژوهشگاه صنعت نفت: عبارت است از تجربه مطالعه در مورد آموزش از راه دور ؛ سابقه و تجربه برگزاری کلاس از طریق اینترنت؛ شناخت منابع الکترونیکی به عنوان مدارک کمک درسی؛ شرکت در کنفرانس‌های از راه دور و استفاده از آنها برای کارهای آموزشی؛ دارا بودن سایت اینترنتی و پست الکترونیکی و استفاده از آنها در راستای هدایت و راهنمایی فراگیران؛ تجربه انتشار مقالات الکترونیکی بر روی شبکه جهانی اینترنت؛ آشنایی و اطلاع و توان به کارگیری و استفاده از نرم افزارهای آموزش از راه دور....

4. برنامه آینده پژوهشگاه صنعت نفت در حوزه آموزش از راه دور (اینترنت) عبارت است از برگزاری دوره های آموزش از طریق اینترنت برای مربیان؛ دعوت از اساتید مجرب؛ برای آموزش کارکنان؛ تهیه نرم افزارهای مرتبط با آموزش‌های مورد نظر ، برگزاری کنفرانس هایی در زمینه آموزش از راه دور.

 

تعاریف آموزش از راه دور

    به احتمال زیاد کاملترین تعریفی که از آموزش از راه دور شده است متعلق به کیگان می باشد، او آموزش از راه دور را به این شکل توصیف می کند، (معلم و فراگیر معمولاً از یکدیگر جدا هستند، هم تهیه مطالب آموزشی و هم حمایت از فراگیران تحت نظارت یک سازمان آموزش قرار دارد. در آن از وسایل فنی ارتباط جمعی استفاده می شود، فرآیندی دو جانبه است و تقریباً هیچ وقت یادگیری به صورت گروهی انجام نمی شود). در این تعریف کیگان بر جدا بودن معلم و شاگرد به عنوان رکن اصلی آموزش از راه دور تأکید می کند.

    در جای دیگر گرینبرگ در سال 1998 (آموزش از راه دور را یک تجربه آموزش یادگیری طراحی شده است که طیف وسیعی از تکنولوژی ها را برای دسترسی به فراگیران از راه دور در بر می‌گیرد و برای تشویق تعامل فراگیر و معتبر سازی یادگیری از طریق ارائه گروهی، طراحی شده است.)

    (آموزش از راه دور به معنی دسترسی مردم به فضای الکترونیکی یکسان ، به گونه ای که آنها بتواند در یادگیری به هم کمک کند.)

    جک فوکس معتقد است که (آموزش از راه دور رویکردی است که مطابق آن رشته های مختلف توسط دست اندرکاران برنامه ریزی، طرح و اجرا می شود. همچنین رویکردی است که از راهبردهای یادگیری و منابع مختلف استفاده می کند. این رویکرد درصدد فراهم آوردن شرایطی است که با استفاده از آن یادگیرندگان  در انتخاب محتوای آموزشی و کنترل آن بیشتر سهیم باشند.)

    سیف در تعریف از آموزش از راه دور معتقد است که : (آموزش از راه دور شکل غیرمستقیم از آموزش است که از طریق رسانه های فنی مانند: مکاتبه، مواد چاپی، مواد کمک آموزشی ، وسایل دیدار و شنیداری ، رادیو ، تلویزیون و رایانه میسر است.)

    بلوم در تعریف آموزش از راه دور می گوید (آموزش از راه دور روشی برای ایجاد پیوستگی بین آموزش های رسمی و غیر رسمی است که شکاف بین این نوع آموزش ها را در بین کارکنان میدانی و دانشکده ای پر می کند و بین کارکنان در مؤسسات مختلف همکاری ایجاد می کند.)

 

واژه های مرتبط با آموزش از راه دور

    در ارتباط با نظام آموزش از راه دور واژه هایی برای بیان نوعی آموزش که نیاز به حضور معلم ندارد به کار برده شده است. از جمله واژه هایی نظیر:

1. آموزش الکترونیکی e-learning

2. آموزش مکاتبه ای correspondence Education

3. آموزش باز Education open

4. آموزش غیرحضوری Residential Education

5. آموزش از راه دور

6. آموزش مجازی Virtual Education

این واژه ها گرچه یکی نیستند ولی بی ارتباط با هم نیز نیستند. از میان عبارت های ذکر شده آموزش از راه دور رساترین مفهوم برای معرفی آموزش بدون معلم شناخته شده است.

1. آموزش الکترونیکی

نوآوریهای تکنولوژیکی نه تنها در حیطه های اقتصادی صنعتی و تجاری باعث رشد سریع این امور گردید بلکه باعث رشد آموزش که مهمترین رکن تعالی و پیشرفت بشر است نیز گردیده است. از طرفی آموزش از راه دور رابطه تنگاتنگی با فناوری اطلاعات دارد. (مفاهیم آموزش الکترونیکی)

    آموزش الکترونیک ، یعنی انجام آموزش با استفاده از ابزارهای فناوری الکترونیکی، مثل کامپیوتر و اینترنت با این اشاره که قید زمان و مکان در امر آموزش از بین می رود.

    البته آموزش الکترونیکی تنها در آموزش بدون حضور معلم انجام نمی گیرد بلکه در آموزش‌های رسمی و سنتی نیز از این پدیده استفاده های زیادی می شود.

    بنابر میزان تأثیر فناوری اطلاعات بر همه حوزه های زندگی بر آموزش الکترونیکی که آموزش از طریق وب می باشد در کلاس درس به عنوان مکمل و پشتیبان روش های دیگر آموزش استفاده می شود یا به صورت online در کلاسهای مجازی ارائه می شود و به صورت گسترده تر آن را e-Education می نامند.

 

2. آموزش مکاتبه ای:

    نوعی آموزش از راه دور است که از طریق پست فراگیر و معلم یا مؤسسه آموزش انجام می‌گیرد. این نوع آموزش ابتدایی ترین شکل آموزش از راه دور بود که در اواخر قرن 19 در انگلستان پدید آمد، در این شیوه بین معلم و دانش آموز فاصله وجود دارد و محتوای آموزش بر مبنای مواد چاپی و نوشتاری از سوی معلم یا مؤسسه تهیه می شود و به دانش آموز نیز به همین ترتیب به مؤسسه منتقل می گردد.

    یونسکو در تعریف آموزش مکاتبه ای در سال 1987 عنوان کرده که (آموزش مکاتبه‌ای عبارت است از شکلی از آموزش از راه دور که در آن با تأکید بر مواد پستی و نوشتاری که از سوی نظام آموزش دهنده توزیع می شود. تکالیف محوله از سوی یادگیرنده دریافت و با نگارش توضیحات و تفسیرها به ارزیابی از فراگیر پرداخته می شود.)

3.آموزش باز[10] مفهوم باز در آموزش باز یعنی رهایی معلم و دانش آموز از تماس رودر رو و همینطور رهایی از چارچوب و فضای ساختاری سازمان آموزش و همینطور نشان دهنده رویکردی در آموزش است که به جای تأکید بر محتوا، روش کتاب و معلم بیشتر بر تمایلات و نیازهای دانش آموزان تمرکز دارد یعنی به جای محدودیت درس و معلم و کتاب فراگیر محور است.

  و در آخر از کلمه باز این مفهوم استنباط می شود که عموم علاقه مندان می توانند به پیام‌های منتشرشده از طرف سازمان آموزش دست پیدا کنند و به لحاظ ماهیت آموزش باز این روش در خارج از فضای کلاس و مدرسه انجام می گیرد. متداولترین تعریف آموزش باز عبارت است از خلق فرصتها برای آموزش افرادی که به دلایل متفاوتی از دسترسی به مراکز آموزشی محروم هستند و قادر به ادامه تحصیل نمی باشند.

 

  4. آموزش غیرحضوری[11] این شیوه از آموزش بیشتر در کشورهایی به کار گرفته شده که به لحاظ وسعت و پراکندگی جمعیت و دوری مراکز و مناطق از یکدیگر هزینه های آموزش حضوری بسیار سنگین بوده و مسئولین کشور چاره کار را در برگزاری آموزش های غیر حضوری دیده اند. مثل  کشور استرالیا ، البته آموزش غیرحضوری در کنار نظام سنتی آموزش دایر می گردد.

 

5.آموزش از راه دور: روش آموزشی است که در آن معلم و شاگرد به طور مستقیم و چهره به چهره با هم تماس ندارند محتوا و مطالب درسی به واسطه ابزار و وسایل خاصی از طرف مؤسسه آموزش به فراگیران ارسال می گردد.

 

6.آموزش مجازی: [12] در این شیوه از آموزش فراگیر به جای قرار گرفتن در فضا و محیط واقعی کلاس و سازمان آموزش در فضایی ساختاری شبیه محیط واقعی به تحصیل می پردازند. با استفاده از فناوری اینترنت این نوع آموزش کاربرد فراوانی پیدا کرده است به طوری که کم کم مرز میان واقعیت و مجاز در حال از بین رفتن است.

در این آموزش فراگیر به جای مراجعه به آموزشگاه و مدرسه یا دانشگاه و معلم از طریق اینترنت تمامی فعالیت های آموزشی لازم را انجام می دهد.[13]

 

بیان مسأله

    با صنعتی شدن جوامع پیشرفت روزافزون علوم و تکنولوژیهای گوناگون و پیدایش و زایش شاخه‌ها و گرایشات جدید علوم مختلف و همچنین افزایش ناگهانی جمعیت در کشورهای مختلف با بهره گیری از امکانات بهداشتی و استفاده از دستاوردهای جدیدپزشکی، ناکافی و ناکارآمد بودن نظامهای سنتی آموزش و پرورش و عدم توان پاسخگویی به نیازهای آموزشی علاقه مندان به تحصیل ابتدا در کشورهای صعنتی و پیشرفته محسوس گردید و سپس این نیاز در  سایر کشورها از جمله ایران مشخص گردید.

    برای پاسخ به این نیازها که روز به روز در حال افزایش و خود نمایی بودند. جوامع نوین می‌بایست تحولی اساسی در نظامهای آموزشی خود ایجاد می کردند. سیستمهای آموزشی می بایست توان ارائه دوره های آموزشی در سطح وسیع با مخاطبان فراوان را در خود ایجاد می کردند. ظرفیت اندک این سیستم ها در ابعاد مختلف سبب می شد که تنها عده معدودی از افراد بتوانند از امکانات ارائه شده در نظامهای سنتی آموزش و پرورش بهره مند شوند و عده زیادی از دسترسی به این امکانات و فرصتهای آموزشی محروم شوند.

    برای پاسخ گویی به این نیازها و فراهم آوردن فرصتهای آموزشی مناسب برای تمام علاقه‌مندان به تحصیل سیستمهای آموزشی باز یا آموزش از راه دور یا آموزش های مجازی به وجود آمدند از جمله این نوع سیستم های آموزش جدید، نظام آموزش از طریق شبکه جهانی اینترنت یا وب جهانی می باشد. این شیوه نوین که پیشرفته ترین و به روزترین سیستم آموزش از راه دور می باشد، محدودیت زمان و مکان و بعد مسافت را از بین می برد و یک محیط نسبتاً جدید همراه با قابلیتهای فراوان برای آموزش فراگیر پدید می آورد. حسن اصلی اینترنت امکان ساخت ابزارهایی است که آموزش را برای مردم و علاقه مندان میسر می سازد.

    مسأله اصلی ما در این پژوهش این است که پژوهشگاه صنعت نفت آیا قابلیت و توان خروج از سیستم های آموزش سنتی و ورود به یک نظام باز آموزشی از طریق اینترنت را دارند یا خیر و اگر این امکان را دارند در چه سطحی از امکانات قرار دارند و برای رسیدن به سطح مطلوب و استاندارد چه اقداماتی را باید انجام دهند.

 

اهداف تحقیق:

تحقیق مورد نظر سه هدف اصلی را دنبال می نماید:

1. مطالعه شرایط و امکانات لازم برای برگزاری دوره های آموزشی پژوهشکده صنعت نفت از طریق اینترنت و تعیین استانداردهای لازم.

2. سنجش امکانات و شرایط موجود در پژوهشگاه صنعت نفت و مقایسه آن با شرایط استاندارد

3. تعیین راهکارهای مناسب جهت حرکت از وضع موجود به وضع مطلوب در آموزشگاه پژوهشگاه صنعت نفت از طریق اینترنت

 

سؤالات اساسی تحقیق

در این پژوهش به علت عدم وجود پیشینه تحقیق فرضیه موجود نمی باشد. و به جای آن چون این پژوهش سنجش امکان آموزش دوره های فنی از طریق اینترنت را بررسی می کند به پنج پرسش اساسی در این زمینه پاسخ خواهد داد.

1. در حال حاضر هنرستانهای فنی شهر تهران از چه امکانات و وسایل و تجهیزاتی جهت آموزش دروس فنی از طریق اینترنت برخوردار هستند؟

2. برای برگزاری دوره های فنی از طریق اینترنت در هنرستان ها چه امکانات و تجهیزات و وسایل لازم می باشد؟ سطح مطلوب و استاندارد امکانات چیست؟

3. مربیان: معلمین و کادر آموزشی هنرستانها برای برگزاری دوره های آموزشی مذکور از چه سطحی از مهارت برخوردار هستند؟

4. مربیان: معلمین و کادر آموزشی هنرستانها برای برگزاری دوره های آموزشی از طریق اینترنت به چه مهارت هایی نیاز دارند؟ سطح مطلوب از مهارت چیست؟

5. برنامه آینده هنرستان ها (مدیران) برای برگزاری دوره های آموزشی از طریق اینترنت چیست؟

 


تحقیقی که بر «حقیقت یابی» تأکید دارد عبارت است از «یک عمل منظم که در نتیجه آن پاسخهایی برای سؤال مورد نظر و مطرح شده در موضوع تحقیق به دست می آید» (نادری و سیف نراقی ، 1379، ص 369 و از نظر روان شناسی عبارت است از کاربرد روش های علمی در حل یک مسأله یا پاسخگویی به یک سؤال» (دلاور، 1375). بنابراین، هدف پژوهش در جهت رشد و بهتر کردن یک محصول یا روال یک فعالیت و خلاصه آزمودن مفاهیم نظری و مجرد (ذهنی) درموقعیتهای واقعی و زنده است. محقق با انجام این فعالیت منظم که بر بنیاد تجزیه و تحلیل یک یا چند فرض درباره چگونگی روابط بین تعدادی متغیر بنا شده است، بر آن است که افکار و عقاید ذهنی را در برابر واقعیات عینی آزمایش کند. (نادری وسیف نراقی، 1379).

 

روش پژوهش

    در این پژوهش محقق می خواهد واقعیتها را بدون دستکاری متغیرها، توصیف نماید. لذا نوع پژوهش توصیفی است که از روش پیمایشی (زمینه یابی) سود جسته است. تحقیق زمینه یابی عبارت است از یک فرآیند پژوهشی که به منظور جمع آوری اطلاعات درباره این موضوعات که گروهی از مردم چه می دانند، چه فکر می کنند و چه کار انجام می دهند اجرا می شود. آنچه که در زمینه یابی واقعاً اندازه گیری می شود دانسته یا تفکرات مردم نیست بلکه فرآیند پژوهشی است که اظهارات مردم را درباره اینکه چه فکر می کنند  اندازه گیری می کند. (دلاور، علی 1376؛ ص 138-137) به عبارت دیگر در پژوهش زمینه ای توجه محقق بیشتر به آن نکات و عوامل مهم و با معنی است که به صورتی در شناخت گذشته و حال یا مطالعه میزان تغییرات در یک مورد خاص مؤثر است. به عبارت دیگر در این نوع پژوهش شناسایی و درک جامعی از یک دوره کامل یا قسمتی از یک واحد، هدف است و این واحد مورد مطالعه ممکن است یک فرد، یک فامیل ، یک گروه یا یک جامعه باشد. (نادری سیف نراقی روش تحقیق 1380 ص 79) پژوهش حاضر از نوع زمینه یابی است که از مطالعه موردی سود جسته است. لذا از طریق جمع آوری اطلاعات از طریق توزیع پرسشنامه و اندازه گیری آنان به سؤالات پژوهشی پاسخ داده خواهد شد.

 

جامعه آماری

    جامعه آماری یا جمعیت[14] عبارت است از کلیه اعضایی که دارای ویژگیهای مشترک در طبقه‌ای از افراد ، وقایع یا اشیاء باشند (اری و دیگران 1990 ص 169)[15]

    جامعه شامل گروهی از افراد است که دارای یک یا چند صفت مشترک هستند و این صفات مورد توجه پژوهشگر می باشد جامعه ممکن است همه افراد یک نوع خاص و یا عده محدودتری از همان گروه را در برگیرد. (جان بست[16]، 1271، ص 24).

    جامعه آماری در این پژوهش شامل کارشناسان و متخصصان آموزشی مدیران پژوهشگاه صنعت نفت می باشند.

 

حجم نمونه و روش برآورد حجم نمونه

    در تحقیق حاضر برای به دست آوردن حجم نمونه از فرمول نمونه گیری کوکران استفاده گردید. که تعداد 30 مدیر و 120 معلم به عنوان نمونه آماری انتخاب شده است.

    به همین منظور تعداد 150 پرسشنامه برای افراد ( که به طور تصادفی انتخاب شده بودند) ارسال شد، که در نهایت تعداد 140 پرسشنامه قابل بهره برداری واصل گردید.

 

شیوه جمع آوری اطلاعات

    پرسشنامه یکی از ابزارهای رایج تحقیق و روشی مستقیم برای کسب داده های تحقیق است. پرسشنامه مجموعه ای از سؤالها (گویه ها) است که پاسخ دهنده با ملاحظه آنها پاسخ لازم را ارائه می‌دهد. از طریق سؤالهای پرسشنامه می توان دانش، علایق ، نگرش و عقاید افراد را مورد ارزیابی قرار داد. (سرمد، بازرگان، 1376، ص 141).

 

 

(Reliability) روایی پرسشنامه

    زمانی آزمون دارای روایی محتوا است که سؤالات آزمون محتوای کامل صفتی که آزمون برای اندازه گیری آن ساخته شده است را در برگیرد. مثلاً فردی که در موضوعی خاص تبحر دارد و صاحب تجربه است می تواند تعیین کند که این پرسشنامه اهداف مهم و محتوای آن موضوع را شامل می شود یا نه، چون روایی محتوا جنبه عقلی و منطقی دارد و نتیجه را نمی توان به صورت یک ضریب عددی تعیین نمود براساس روش های آماری صورت نمی گیرد. (دلاور، 1380) پرسشنامه های حاضر توسط اساتید مربوطه تأیید گردید.

 

اعتبار یا پایی (Validity):

     منظور از اعتبار آزمون، دقت اندازه گیری و ثبات و پایایی آن است. منظور از دقت اندازه‌گیری این است که نمره کسب شده توسط فرد در این پرسشنامه تا چه حدی می تواند بیانگر نمره حقیقی وی باشد    .

   


فهرست منابع فارسی.

1. طیب ، علیرضا، تکنولوژی اطلاعات، نشر سفید، 1379.

2. عبادی، رحیم ، فناوری ، اطلاعات در آموزش و پرورش 1382

3. صباغیان، زهرا، روشهای سوادآموزی بزرگسالان ، مرکز نشر دانشگاهی

4. آخوندی، نیلا، ارزشیابی از نظام آموزش از راه دور، دانشگاه پیام نور، دانشگاه علامه طباطبایی

5. سیف، علی اکبر، آموزش معلم محور و آموزش کتاب محور در سیستم آموزش از راه دور

6. رئوفی، مریم و ثنایی ، باقر، راهنمایی اطلاعات تحصیلی و شغلی، انتشارات مهر

7. آقازاده، احمد، نقش و تحلیل در سازماندهی مواد آموزشی در سیستم آموزش از راه دور

8. منصوری، بدری، مبانی نظری آموزش از راه دور به مجموعه مقالات سمینار تخصصی آموزش از راه دور

9. ابراهیم زاده، عیسی، طرح آموزش ضمن کار نیروی انسانی کشور با استفاده از نظام آموزش از راه دور، مؤسسه و تأمین اجتماعی 1377.

10.    توانگر، الهه، ویژگیهای آموزش از راه دور، خبرنامه دانشگاه پیام نور شماره 37.

11.    زمانی، غلامحسین و مقدس، شهرام، آموزش از راه دور رهیافتی در نظام آموزش کارکنان، دانش مدیریت شماره 39.

12.                    فردانش، هاشم، مبانی نظری تکنولوژی آموزشی؛ سمت 1377.

13.    جابری، علی ، آموزش هوشمند به کمک کامپیوتر، دانشگاه تربیت مدرس، پایان نامه کارشناسی ارشد.

14.    مهدوی، محمدنقی، نظامهای اطلاعات، علوم و فناوری، زمینه سال ششم شماره 68 و 69

15.    کنت، لولین ، مترجم ، سرمد، غلامعلی ، آینده سواد و سواد آموزی های آینده، گزیده مسائل آموزش بزرگسالان دوره سوم شماره 1

16.    قربانی، رشید ، بررسی تأثیر آموزش غیرحضوری در مقایسه با آموزش حضوری در موقعیت دانش آموزان بزرگسال دانشگاه تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد

17.    مرجانی، بهناز، سیر تکوینی آموزش حرفه ای در ایران، تهران، وزارت آموزش و پرورش 1373.

18.    نفیسی، عبدالحسین، رویکردهای آموزش فنی و حرفه ای و چالشهایی پیش روی آن، تهران، پژوهشنامه آموزش شماره 40 (1380)

19.    منبعی، رضا، آموزش از راه دور، فرصتهای و چالشها، مؤسسه پژوهش  و برنامه ریزی آموزش عالی (1380)

20.    بولتر، دیوید، نوشته و تکنولوژی ، خواندن و نوشتن در عصر الکترونیک، مترجم محمدحسین دیانی ، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، دوره بیستم، شماره 4.

21.    نقیب زاده مشایخ، ابراهیم، پست الکترونیکی ، شبکه های آموزش و پژوهش، شریف دوره نهم شماره 5.

22.    ریگلوت، چارلز ، تغییر اصولی در نظام آموزش و پرورش ضرورتی در عصر اطلاعات مترجم فرخ لقا، رئیس دانا ، رشد تکنولوژی آموزشی ، دوره یازدهم شماره 8.

23.    میقاتی ، بهزاد ، فن آوری اطلاعات در مالزی، خبرنامه انفورماتیک، سال 13   ، شماره 67.

24.    قائدی، رضا، کاربرد تکنولوژی اطلاعات در سازمان ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ایران، 1376

25.    عباسی ، محمدرضا ، کاربرد تکنولوژی اطلاعات در آموزش و پرورش، رشد تکنولوژی آموزشی دوره یازدهم شماره 8 ، 1375.

26.    فیضی، علی، مترجم: سیاستهای ملی فن آوری اطلاعات، برنامه انفورماتیک، سال 13 ، شماره 69، 1377.

27.    سهرابی، منیره، اثر بخشی آموزش از راه دور در دبیرستانها دخترانه شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد در اسلام واحد علوم و تحقیقات 1380.

28.    گروه مؤلفین ، مفاهیم آموزش الکترونیکی، مؤسسه آموزش از راه دور ، تهران ، 1383

29.    ضرغامی، نصرت الله، آموزش از راه دور در جهان، مجموعه مقالات اولین سمینار تخصصی آموزشی از راه دور، 1381

30.    پنالور، لوتیس، آموزش از راه دور یک استراتژی  برای توسعه مترجم آزاده فتحعلی خانی- نشرنی 1379.

31.    سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ، ارزشیابی عملکرد آموزش فنی و حرفه ای در برنامه سوم توسعه.

32.    وزارت آموزش و پرورش ، مسیر تحول آموزش از راه دور، مؤسسه آموزش از راه دور 1382.

33.    آب پیما، محمد، برای نگرش اعضای هیأت علمی دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته ترویج و آموزش کشاورزی سنت به آموزش از راه دور از طریق اینترنت، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ، 1382.

34.    بازرگان، عباس، نگاهی به روش های نمونه گیری و تعیین حجم نمونه در پژوهش های تربیتی، فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت سال چهارم شماره 91.

35.    سیف، علی اکبر، روشهای اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی، تهران، نشر دوران 1375.

36.    دیوئی، جان، منطق ، تئوری تحقیق، ترجمه علی شریعتمداری، انتشارات دانشگاه تهران، 1369.

37.    سیگل، سیدنی، آمار غیرپارامتری برای علوم رفتاری، ترجمه یوسف کریمی، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1372.

38.    دلاور، علی روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی، نشر ویرایش 1377.

39.    هومن، حیدرعلی، شناخت روش علمی در علوم رفتاری، نشر پارسا، 1380.

40.    سرمد، زهره و بازرگان عباس روش های تحقیق در علوم رفتاری ، انتشارات


فهرست منابع انگلیسی:

1.     Brown , R(2000 October). Then new york quality forme work. Higher Education, 22(2)249-261.

2.     Flock, Andrew, social effects of new technology in education, of Tasmanian, Australia.

3.     Voinovich, 1. (2001) That chame leon "quality": The multiple and contradictory discourses of "quality" policy in Australian higher education. Discoarsistudies in the cultural politics of Education.

4.     Saylor, J.G. and Alexander , M, W. Planning  curriculum for scrods, Holt, Rinehart and Winston, Inc. New York 2003.

5.     Zaltman, G Duncan , R, Strategies for Planned change New York wiley inter sciences 1998.

6.     Borich , Gary D. (ed), Evaluating Educational Programs and products Educational technology publiestions Englewood cliffs 2001.

7.     Ulich Robert philosophy of Education New York American Book Company , 2001.

8.     Bloom Benjamin, Human characteristics of school learning, New your: McGraw-Hill, 1997.

9.     Saylor , Galen J and William M. Alexander , curriculum planning Foreordains schools , New Yorks Rinehart and Winston Inc. 1998.

10.                        Perrot Elizabeth, Effective Teaching : A practical Guide to Improving your teaching ; New York : Longman 2002.

11.                        Brigges, lesuej, Instructional Design Principles and Application Educational technology publication, Englewood cliffs, New Jersey. 2001.

 

 

 

 

 

 

 

 

             



[1] .Link technology

[2] . Hyper text models

[3] . Home study

[4] . Corrspondeing Education

[5] . Vitual school

[6] . E-Learning

[7] . Communication network

[8] . Gray 2000

[9] . Learning to learn

[10] . Education open

[11] .Residential Education

[12] . Virtual Education

[13] .www.spetulearning.com virtual education: By: Riddetonn

[14] . Po pulation

[15] .Ary,…

[16] . J.Best